Serdozgerê Seddam Hisên

"Ce'fer Musewî"

di hevpeyvîneke taybetî de

Hevpeyvîn: Hekar Findî

* Sedam bi tenê di şeva sêdaredanê de bi demekê kêm ket li jêr desthilata hikumeta Iraqê.

* Divabû Seddam bi kincên îdamê (kincên porteqalî bihatiba îdamkirin

* Hin kesên din wê bikevin nêv kêşeya Enfalê de wek gunehbar.

* Barzan daxwaza sistkirina kinfê sêdaredanê kir berîya bicîanînê.

Ji bo bêtir nêzikbûn û diyarkirina dadgehkirin û sêdaredana Sedam û hevalên wî ku bûyereke dîrokî bû, me xwest xwe bigehînin Dadwer Ce'fer Musewî serokê daxwzkerên giştî da ku ji mere çendîn nihênî û gavên nediyar diyar biket.

- Gelek dibînin ku lezatî di cîbicîkirina sêdaredana Sedamî de hate kirin, tu çawa vê yekê dibînî?

 * Bi dîtina min çi lezatî di cêbecêkirna sêdaredanê de nehatîye kirin, bi her awayekî biryara cêbecêkirinê bo desthilata cêbecêkirnê vedigere ne ji bo dadgehê, ji ber ku tinê biryar ji dadgehê derdikevin û bicîkirina wê bo desthilata cêbecekirinê vedigere, ew kînga dizaxe bicîbike wê bicîbike lê divê di wê çarûvê de be yê ku dadgehê destnîaşkirî anku ne dijî biryara dadgehê be.

Ji layekê din ve jî bila em li eş û azarên milêtê Iraqê binerin ku daxwza wan ewbû hindî rojekê zûtir fermana sêdaredanê bê bicîkiri wê baştir be, evê yekê jî kartêkirina xwe li ser cêbecêkirinê de hebû di baweriya min de.

- Li gor yasa iraqê nabe gunehbar bê sêdaredan di rojên hilkeft u cejnên xwe de, lê sedam wek medîtî di yekemîn roja cejnê de hate sêdaredan, gotina te li ser vê yekê cîye?

* Ev yasa tu jê dibêjî niha neya karîgere anku ya ji kar ketîye mîna her yasayeke din ku li ser demê rijêma sedam ya jinavcûyî derketibûn ku li demê desthilata berxwext polbirîmer biryara ragirtina wan biryar û yasayan derxistîbû, em jî ligor yasayê kardikin û ji sînorên wê dernakevin , evca ji layê yasayî ve cî rêgir nînin ji bo wê roja têda hatîye sêdarêdan.

- Ji layekê din ve hindek dibînin ku lezatî hate kirin ji ber tirsa revandina sedam?

* Dibe, vê yekê dûr nabînin ji ber rewşa iraqê ya êmnahîye xerabe ,lewra dibe ku hikumeta Iraqê lezatî têde kirbe ji ber vê yekê.

- Helwesta Emrîkiyan cewabû di demjimêrên dawîyê de, nerazîbûneke wan hebû, daxwaza gîrûkirina cêbecêkirinê ji we xwest yan her tiştekî din?

* Nexêr ci nerazîbun ji layê wan ve nebûn, jibîr neke ew layenê Emrîkî cihê desteserkirinê bûn ne cihê birayrê bûn di vê çendê de, belku wan razîbûn û berhevîya xwe da diyarkirin her ji demê hikumeta Iraqê daxwaz ji wan kirî ku Sedam biden dest wan.

Her wesa emrîkiyan berî cêbecêkirinê bi dû rojan sedam agedarkirin ku ew yê wî biden dest Iraqîyan ji bo bicîanîna fermana sedarêdanê her wesa yê tiştên wî bidin dest parêzerên wî, her wesa jê pirsîne kanê ew dixaze hinek ji kesûkarên xwe bibîne yan parêzerên xwe.

li gor pêzanînên min sedam ev çende jî red kir ji ber ku ew ne diwê bawerîyê da bû ku ewê wî bidin dest Iraqîyan. Lê di roja çêbecêkirinê de demê gotina wan bûye rastî û wî zanî ku yê wî bidin dest iraqîyan ew (mifaci) bû û di wî demî da wî li hawar û qêriyan daye , û çendîn gotin kirîn weke ( ezê we ji tîrorê xelas kem , ezê mîlîişiyata ji nav bibem) her wesa yê rijid bû ku serkirdekê Emrîkî bibîne , lê berbiprsê zîndanê ew agedar kir ku kesek nîne wî bibîne û sêdaredan jî wê her işev be çi derfet têde nîne ku guhurînek bikeve biryarê… ve çendê weha li wî kir ku ew bikeve û hay ji xwe nemîne, ji bû vê yekê jî nûjdarek pêtivîbû ku bê li rewşa wî binere piştî weha lêhatî, lewra nûjdarekî emrîkî li wir berhevbû û 4 derzî li wî dane ta ku ew bicekî bêdeng û nerim u aram bûy.

- Bi dîtina te cima sedam ne di wê baweriyê da bû ku yê bê sêdaredan, yan emrîkî wî naden dest iraqiyan?

* Ez jî nizanim rastî, lê ya ez dizanim hikumeta îraqê ew ji emrîkiyan wergirt û biryara sêdaredanê li ser wî bicîkir bêyî destêwerdana çi layena.

* Nexêr tiştek ji me ne xwest belku beriya vî demî anku di demê dadgehkirnê de jî min bi xwe çendîn cara jêre gotîye kanê tu tihstekî dixazî weke dîtina kesukarên xwe yan peywendîyê biwan re bikî , ji min re got " nexêr" min jî jêre got cima ? wî got " ez naxazim yek li min guhdarî bike".

 - Li gor dîtina hinekan li demê sêdarenaê de sedam wek mirovekî peyt xweya dikir, her wesa di demê rûniştinên dadgehê de jî, erê tu vê yekê cewa dibînî, erê kamîrên TV yan kartêkirna xwe li ser vê yekê hebû yan cewa?

 * Li demê sêdaredanê de wek min berî niha ji tere gotî 4 derzî bo sedam hatîne danan, ta karî bi wî rengî bê hember kinifê sêedaredanê. Her wesa Sedam weke hevalên xwe yên din xwedan durû bû, di rûyekî de ew di aram û bê deng bûn, di rûyê xwe yê din de ku li hember kamîrên TV an bûn, li deme wan bizanînbaye ew li hember kamîrane yan jî li demê wan dizanî ew ketine di bexşên TV yan de wan dest dida gotina diroşman û xwe wesa didan xweyakirin ku ew bi hêzin, lê me dizanî cewaye û em li hember kêne, bo nimone di demê sêdaredana Barzanî de ku ew gelekî bê deng û nerim bû beruvajî rûnsihtinên dadgehe .

- Sedam jî weha bû?

 * Belê, wekî min berî niha gotî min çendîn cara sedam di zîndana wî de dîtîye û ez pêre rûniştîme ew berovajî rûyê xwe yê di dadgehê de bû û her kes vê yekê dizane yên ku ew ji derveyî dadgehê dîtine.

 Li demê we ew li derveyî dadgehê didîtin, tu carî wan çi gev yan her renge tirsrandinek yan hewla wê yekê nedikirin ku we bi parey yan her tiştekî din serdabiben?

* Nexêr , tu carî wan nikarîye tiştekî weha bikin ji be rkû wan dizanî ev yek ser nagire, belkû hinek ji wan digel meda di hevkar bûn, weke nimone ku ev cara yekeîmene ezê bêjim min çendîn hevpeyvînên taybet bi gunehbaran re hene ku wan bi eşkere danpêdan kirîye ku sedam gunehbarekî mezine di der heqê milletên Iraqê de.

Her wesa hinek ji wan gotine ku Cuhîyan hindî Sedamî ziyana milletên iraqî nekîrye -li gor dîtina wan-.

Her wesa di hevpeyvîneke de min bi Ehmed Husên Xizir serokê dîwana serokatîyê ye berê re eşkere dike kanê çewa rijêma Sedam ziyan li Iraqê û milletê wê kiriye û çewa bi dirindane serederî digel milletê xwe dikir, lê wî berovajî vê yekê di rûniştina dadgehê da gotinên xwe gotin .

- Bidîtna te cima ew weha did adgehê de dihatin guhertin?

* Min jî ev yek ji wan pirsî, kanê cima ew di rûniştinên dadgehê de berovajî gotinên xwe yên li derveyî dadgehê dibêjin, wan got ji bo selmametîya kesûkarên me, her wesa tirsîn.

Tev ew hevpevînên min bi wan re tumarkirîne û bi anehîya xwedê di paşerojê de hûnê bibînin û guhdarbikin.

- Niha bi ew hevpeyvîn bi te re ne?

* Nexêr, lê weke min gotî di paşerojê de emê bidin medyayê.

- Li demê sêdaredanê de Sedam bi sîmayekî normal derket mîna cilên wî, çima?

* Ev jî şaşitiyek bû ku ne di bû weha çêbibaye, lê weha çêbû, belkû diviya cilên taybet bi sêdaredanê ve li ber kirban ku cilên pirteqalî ne û tûyrkê reş jî li sêer wî de kirbane. Lê me ne hişt ku ev yek di sêdaredana Barzan û Bender de çêbibin ku me ew cilên taybet li ber wan kirin û tûyrkê reş jî me li serê wan kir li gor yasyayên Iraqî.

- Di demê sêdaredana sedamî de li pey wê vîdîyoya belavebûy, me dît û guh lê bû ku hin diroşim û gotin hatine gotin, cima ev yeke rûda?

* Ev şaşitî bo desteya cêbecêkirinê vedigere ku ew jê berpirsin û ne tu alîyekê din, lê di sêdaredana Barzan û Bender de min ne hişt ev yeke rûbide.

- Hinek dibêjin ku sêdaredana Sedamî ji alîyê mîlîşiyata ve hatîye bicîkir?

* Nexêr tiştê weha nîne, ev piropakindên wan kesane yên ku her kes dizane kanê ew kîne û merema wan ji vê yekê cîye, û ew dengên we guhdarîkirîn jî dengên leşkerên wî cihî bûn.

Ketine jûra wan jî bo cihê sêdaredanê vedigere ve bo heza kesokî ku li cem her kesekî heye, bitaybet keskî mîna sedam ku eve serê 35 salane xelkî eş û azar ji destên wî û rijêma wî dîtine.

Di ser kiryarên sedam yên ne mirovatî re ew bi rengekekî gelek mirovatî hate sêdaredan her weke te gotî bicilên xwe yên taybet bû her wesa li demê ne razîbûy ku tûyirkê reş jî li serê xwe bike zorî lê nehate kirin tinê daxaz jê hate kirin ku li hefka wî bê danîn daku hefka wî ne yê birîndarkirin û êşandin … erê ev yeke li kû derê rûdaye … mirovatî çewaye.

- Çima yekemîn kêşe (Dicêl) , her wesa hinek dibêjin ku layenê siyasî yê zale li ser dadgehê pêtir ji layenê yasayî ?  

* derbarey zalbûna layenê siyasî tiştekî wesa nîne ji ber ku ger em li gor siyastê çûbanê da em yekemîn car li kêseyeke mîna kêşa Enfalê nêrîn ku pêtirî 182 kesan têde bê seruşinbûne zêdebarî ziyanên din, yan kêşeyeke din ku me sericn û razîbûna hin welatên biyanî kêşabaye, lê weke min gotî em cihekeî yasyaîne û em li gor yasyayê dicin… her kêşeyeke lêkolîn û pêtivîyên wê berhevdibin em li wê dinêrîn.

- Guherîna fermana Teha Yasîn Remezanî ji heta hetayê bo sêdaredanê hinek dibînin pêtir siyasî bû ji biryareka yasayî?

* Nexêr me wek desteya daxwzkerên giştî (Id'a 'am) ji despêkê de daxaza sêdaredana wî kirbû, her wesa piştî derketina biryara wî bi heta hetyaê me daxaza lênêrina vê biryarê ji dadgeha pedaçunê kir û me ev biryar (temîz) kir li gor belge û pêzanînên li berdest ku ew jî maf û erkê meye.

- Destêwerdan yan jî kartêkirin, gifaştinên navneteweyî li ser dadgehê nehatîne kirin çi li ser rêvecûna dadgehê yan pêrabûnên wê yan layekî dî?

* Li ser dadgehê nexêr tişteke nehatîye kirin ne ji layê emrîkiyan ve û nejî ji layê hikumeta iraqê ve , lê li ser hikumetê ez pê nizanim , her wesa her kes jî dizane kanê biryarên dadgehê cewabûn ew kesê ku me belge û girove li ser hebûn gehiştin mafê xwe û yên belgên û girovên pêtivî li ser wan derneketin ew hatin azadkirin anku her kes li gor belkên xwe hatine dadgeh kirin , ev jî li pey yasayê bû ger em li pey yasayê ne cubane dibe gelek tiştên din hebane.

- Lê hinek dibêjin ku biryarên dadgehê di berhevbûn û di diyar bûn berîya ku dadgeh bi dawî bê û biryarên xwe yên dawîye bistîne?

* Ev gotinên mediyayê ne û wan kesên ku em dizanin ew kîne, lê me li hember tevaya xelkê runiştinên xwe birêvebirine û her belegeyeke li ser wan li ber destê me de bû me ew jî li ser şaşên Tv ji tevaya xelkê re xweyakir.

- Çima fermana (biryar) a sêdaredanê ji alîyê desteya seroketiyê ve ne hate imzekeirin?

* Biryara cêbecêkirinê ne pêtivî imzaya desteya seroketîyê bû ji ber ku ev kêşe ne di çarçûvê desthilata civata bilinda dadwerîyê de bû belkû di çarçûvê desthilata dadgeha bilinda gunehkarîya bû , eve ji layekî ve ji layekê dî ve li gor disturê iraqê ne di desthilata tu layenekeî de ye ji wan serok komar u desteya serokatîyê bi xwe jî ku wan ew maf nîne tu biryar û fermanan jinav biben û lêborînan ji wan kesan re derbêxin yên ku bi gunehên navneteweyî û terorê tawanbarin.

- Çima Sedam bi tinê hate sêdaredan , piştre Barzan û Bender?

* çi yasa li ser vê yekê nînin evca biryara bicîanîne bo desthilata cêbecêkirinê vedigere.

- Li ser sêdaredana Barzan û ser jêvebûna wî?

* Ez bi xwe di desteya cêbecêkirinê de bûn û min rûdan bi çavên xwe dît ku ezê bi emanet bo te vegêrim.

Sêdaredan piştî demjimêr 2:30 î şevê çêbû, li gor pêrabûnên yasayî Barzan anîn ku bi cilên taybet bi sêdarenê ve bû, min jêre got niha biryara bicîanîne yê li ser te bê xwendin , te tiştek heye bêjî ku te ji bîra kiribe yan tu tiştekî dixwazî weke wesyetnameyek yan her tiştekî din, got "ez bê gunehim" … û her ev gotine çendîn cara dubare dikir û ne tiştekî din. Min jî jêre got " tu pêtirî her kesî di dadgehê de axifî, û dadwerî pêtirî her kesî dem ji te terxankirbû da kû tu bi peyvî" wî got "raste lê dadwerî gotinên min ne wergirtin û pê nekir". Min jê re got ev bo dadwerî vedigere. Lê ya niha li ser te tu şehadetê bidey… wî bi tirs û leriz şehade xwend, me Barzan û Bender rêkirin ser depê sêdaredanê ku herdûyan cilên taybet bi sêdaredanê ve li ber bûn li demê ketin hember werîsên sêdaredanê tûyrkên reş li serê wan de kirin , piştre werîsên sêdaredanê li sitûyê wan de kirin, di wê navberê de min guh li dengê Barzan bû got " hêdî hêdî ma hûnê min bikûjin berîya min sêdarebiden" (ez mendehuş mam) , min daxwaz ji wî kesê li wir (cêbecêkerî) kir ku kinifê wî sist bike, di demê cêbecêkirinê de wexta herdû ketin xwarê min kinfê Barzan vala dît , yekser min ji wan kesên cêbecêkirinê xwest ku biçin xwarê wî careke din vegerînin serî ( min hizir kir ku dibe ji ber wan kinif gelek sist kirbe lewra ew yekser ketibe xwarê bêy ku stûyê wî di kinfî de ne ma be, ez jî ber bi wî ve çûm lê cêbecêker berîya min gehişt wê derê û yekser got " mamoste ev bê sere- serê wî jêbûye" min jî jêre got çewa pa ka serê wî? Got "vaye li zawîyê di tûyrkê reş de ye". Min jêre got ka here bîne … wî serê Barzan di tûyrkê reş de ji min re anî.

Ev hemûye hatîye wênekirin û me peşanî rojnemevana jî kir di demê xwe de lê piştî ku me tev amîrên wênekirnê ji wan standîn .

- Tu vê yekê bo egerekê teknîkî venagerînî?

* Nexêr çi egerên teknîkî nebûn, belku xwestekeke xwedawendî bû.

- Gûherandina dadweran ew derfet da gelekan ku bêjin destêwerdan di karê dadgehê de hene?

* Di despêkê de Dadwer Rizgar Emînî bi xwe biryara destji karkêşana xwe da, nek cîyekî din yan tiştekî din hebû tinê gifaştinên mîletî li ser millên wî hebûn ku xelkê jê di xwest ku pêtir yê dijwar û tûnd be di serederîya xwe de digel gunehbaran ku geleki nerim bû, lê wek min gotî biryara dest ji karkêşana wî her bo wî vedigere û wî ev biryar bi bawerî û heza xwe daye.

Derbareyi Dadwer Amirî jî wek aşkira ew beşeke ji birêveberiya dadgehê û dadgeh jî binavê milletî ye nek bi navê cihekî ye lê serdederîya wî ne li gor vê yekê bû ku binavê milêtî be, her ev tiştebûn û ne tiştekî din bû, her wesa bo zanîna xwendevan dadgeha 60 dadweran bi xwe ve digire û tev jî bi pileya yekê di karê xwe de tên û tevaya jî şiyanên birêvebirina nexweştirîn curên dadgeha hene, her wesa şiyanên dadgehên navneteweyîjî hene.. Û dibêjim ku çi givaştinên siyasî nebû.

- Derbareyî kêşa enfalê ku rûniştinên wê gelek dirêj bûn, bi dîtina te di van du mehan de biryara dawîyê wê bê standin yan ne?

* Pê rabûnên dadgehê tinê guhdana gotinên bervanan maye zêdebarî lênîrîna desteya idai am û lênîrina parêzeran û piştre wê biryar bê standin, li pey van pêrabûnana dibe di van dû-sê mehan de bryara dawîye bê dayin.

- Bi dîtina te li gor mezinatîya kêşeya enfalê hijmara gunehbaran ne kêmin?

* Belê rates gelek kes hene ku kêşeyên wan giredayî keşeya enfalê ne lê jê hatîne vekirin, her wesa hinek perabûnên yasayî hene her dema ew bi dawî hatin weke lêkolîn ….htd. Wê demê wê ew jî bên desteserkirin.

- Erê di şiyanên dadgehê de hene ku hin kesên din yên gunehbar divê kêsê de dadgeh bike yan jî ev yeke ne dişiyanene wê deye?

* Belê di şiyanên dadgeha iraqî de heye her kesê gunehbar bîne hember dadgehê û wan dadgeh bike.

- We tiştekê weha kiriye?

* Belê, hin pêrabûn hatîne kirin û hûnê di vexwednina daxwazkerê giştî de bibînin ku hin nav û tiştên din dê bên berçav kirin.

- Ger em ji te bipirsîn hestê te çi bû li demê yekemîn car tu ketî hember sedam ankû di yekemîn hevdîtina we de ?

* Ez wek serokê desteya daxwazkerê giştî digel endamên desteyê komvebûm min ji wan pirsî kanê kî ji wan dixaze bi rûlê daxwazkerî rabibe di yekemîn keşeheya ku li hember dadgehê tê nîşandan, rastî hinek birader ji bo selametîya kesûkarên xwe tirsiyan û dûdil bûn lewra xwe ji vê yekê vekêşan, wesa min biryar da ez bibim daxwzker giştî û, her wesa dadwer Minqiz Fir'ewin û dadwer Mehdî Ebdulemîr jî digel minda bûn.

Lê li dûr yekemîn dîtina min digel sedamî bo yekemîn rûniştina dadgehê vedigere ku min (Istîhlalîye) pêşkêş dikir ku berîya dadgehkirne tê xwendin.

Di wî demî de ez yê bi rojî bûn û rewşa min ya saxlemîyê jî neya baş bû, ez bi xwe gelek avê vedixwem tiştê herî nex weş li bam min ew bû.

Bê guman ev runiştine li cem min ji giringitirîn runiştinên dadgehê bû ku dadgeheke mêjuyî bû.

- Da bên û bîçekê behesê Barzan û şîmyatîyên wî bikeyin di demê dadgehkirnê da! Sererayî tawanên xwe yên nemirovatî de gelek caran xelk dikenand, we çewa ev şimiyatîtîyên wî werdigrtin?

* Piraniya caran şîmatî sernica temaşevanan dikêşin, weke ew şerenîxên di perlemanan de çedibin, di vê dadgehê de jî Barzan bi rûlê şimî radibû lewra serinca xelkî li bal xwe ve dikêşa, û ez mendehoş di mam ji serederîya wî di nêv û derveyî dadgehê de ku berovajî hevdu bûn.

- Tiştê herî balkêş li cem te çibû di serderîyên wî de?

* Piranîya caran di demê rûniştinên dadgehê de em bi şerdef dicûyin, lê piştî ku rûniştin bi dawî dihat da yekser gazî min ket " mamoste Ce'fer ji destûra te, hîvîdikem min divêt gotinekê bi te re bikim ".

- Li dûr kêşeyên din ku wê bikevin dadgehê, Lêkolîn gîhaye kuderê?

* Komeke kêşeya di destê me dene, em li ser kardikin û ber bi dawîyê ve çune û emê pêşkêşî dadgehê bikin, wek kêseheya serhildnaê ku li ser 15 keşeyan hatîye dabeşkirin ji egerê gelek bûna gunehbaran ku digehe 104 gunehbaran, ji ber vê yekê me ev kêşeye li gor hijmara parêzgehan li hevkir.

- Tu dikarî hijmara gunehbaran diyarbikeyi yên ku di tevaya kêşeyan de hûnê wan pêşkeşî dadgehê bikin?

* Belê 140 gunehbarin, ku ji gelek pilên çêwaz yên berpirsên rijêma çûyî.

- Hinek kes hene çi li ser wan ta niha ji alîyê weve nehtîye kirin û nejî pirs li ser wan tê kirin weke (Seaf û Nacî Sebrî û Erşed Yasîn)?

* Her kesê sikala li dijî wî bê kirin û belgeyên pêtivî li ser wî bên emê wî bînin hember dadgehê, em livir serderîyê digel navn nakeyin em serederîyê digel belge û girovên yasayê dikeyin.

01.03.2007

Xelqê ku ji sîne û ji dil saf

Pakîze siroşt û ehlî insaf

Bîlcumle biken ji bo me tehşîn

Bêjin ku qencî hate tedwîn

Xani